2º BAC. SEMIPRESENCIAL.

TEMA I. A POESÍA DAS IRMANDADES DA FALA. N.VARELA E R.CABANILLAS.

1. Primeiros anos do século: no terreo cultural vanse consolidando as ideas nacionalistas grazas a:
• Irmandades da Fala (1916)
• Xeración Nós.
• Seminario de Estudos Galegos
• Partido Galeguista.

2. Desde o punto de vista literario hai unha continuidade da literatura anterior, no sentido de que a lírica, nestes primeiros anos, segue a ser o xénero máis cultivado no que sobresaen dous poetas: Noriega Varela e Ramón Cabanillas.

3. Noriega Varela, representante da Escola Tradicionalista coa obra Do ermo
• Poesía costumista. Composicións nas que segue a liña decimonónica.
• Lirismo da natureza. Poemas máis cultos nos que se aprecia a influencia de poetas portugueses.

4. Ramón Cabanillas, representante da Escola Renovadora.
• Poesía lírica: No desterro, Vento mareiro, Da terra asoballada ou A Rosa de cen Follas.
• Poesía narrativa. Na noite estrelecida, Samos e O bendito San Amaro

CUESTIONARIO DE LITERATURA. TEMA 2

CUESTIONARIO DE LITERATURA. TEMA 2
1. Quen son os responsables da renovación lírica no 1º terzo do século XX?
A renovación lírica, no 1º terzo do século XX, chegará da man dos poetas novos das vangardas (tamén coñecidos como xeración do 25). Esta xeración está constituída polos escritores nados arredor de 1900, que pretenderon romper coa lírica anterior e darlle un aire de modernidade á nosa poesía, incorporando a estética das vangardas europeas. Entre eles podemos mencionar a Manuel Antonio, Amado Carballo, Fermín Bouza Brey,….etc
2. Onde xorden os movementos de vangarda e que pretenden?
Os movementos de vangarda xorden en Europa, no 1º terzo do XX, coa pretensión de renovar os diferentes eidos da creación artística e, moi especialmente, a poesía.
3. Cal é a fonte de inspiración do poeta vangardista?
O poeta vangardista vaise inspirar no mundo que o rodea, facendo del unha realidade nova.
4. Como expresan as súas ideas estéticas os poetas vangardistas?
Todos adoitan expresar as súas ideas estéticas a través de manifestos. En galego o único manifesto vangardista foi o “Manifesto máis alá”, asinado por Manuel Antonio e Álvaro Cebreiro. Pero os nosos poetas vangardistas tamén utilizaron como medio de difusión da estética vangardista as revistas, a maior parte delas bilingües, como Alfar e Resol (a 1ª en Coruña e a 2ª en Santiago), Ronsel ( en Lugo nos anos 20) e Cristal (en Pontevedra) entre outras.
5. Cal é a característica común a todos os movementos de vangarda e por que chegaron a se manifestar na literatura galega do momento?
Os movementos de vangarda, que se caracterizan pola súa heteroxeneidade, tiveron proxección na literatura galega do momento e, moi especialmente, no xénero lírico, grazas ó camiño aberto pola Xeración Nós, de quen herdaron esa actitude universalizadora.
6. Por que os poetas galegos vangardistas non se arredaron totalmente da tradición?
Non obstante, os nosos poetas non se arredaron totalmente da tradición nin da idiosincrasía galegas, debido á influencia de dous factores: o espírito nacionalista das Irmandades da Fala e a relación cos poetas portugueses e, en concreto, co saudosismo ( movemento de vangarda que rende culto ao sentimento da saudade). Estes dous condicionantes fixeron que os poetas galegos non chegaran a deshumanizarse do mesmo xeito que o fixeron, no resto de Europa, os cultivadores dos diferentes –ismos europeos.
7. En que apartados se poden clasificar os poetas galegos vangardistas?
Inicialmente podemos clasificar os poetas vangardistas galegos en dous apartados diferentes: por unha banda falaremos dos seguidores dunha corrente vangardista moderada cunha base tradicional e, pola outra, estarían os seguidores dunha vangarda plena, cunha poesía máis novidosa.
8. Que -ismos se inclúen na corrente vangardista moderada? Explícaos e menciona os autores e obras máis representativos.
Na corrente vangardista moderada podemos mencionar, en 1º lugar, o neotrobadorismo, que xorde na década dos 20 debido á descuberta da poesía medieval e á súa difusión por parte do Seminario de Estudos Galegos. Este movemento caracterízase por recuperar os procedementos estilísticos propios das cantigas medievais, como o paralelismo ou o leixaprén. Nesta liña atópanse as obras de Fermín Bouza Brey, Seitura e Não Senlleira. De carácter neotrobadoresco son tamén os libros de Álvaro Cunqueiro, Dona do corpo delgado e Cantiga nova que se chama Riveira, este último máis fiel aos modelos medievais e menos innovador có anterior.
Na mesma liña de vangarda moderada tamén se atopa o hilozoísmo. É un movemento de temática paixasítica, xa existente na nosa tradición, pero exenta de elementos ruralistas, na que o elemento humano desaparece para deixar paso a unha natureza personificada. Ademais, caracterízase por combinar os recursos metafóricos propios das vangardas, coas formas tradicionais da nosa poesía ( verso curto, con predominio do octosílabo, rima asonante,….), aínda que o recurso máis empregado é a animación ou personificación dos elementos da natureza. O autor máis representativo desta tendencia é Luís Amado Carballo coas súas obras Proel e O Galo, nas que reflicte a paisaxe da súa terra, a quen atribúe calidades humanas. Na tendencia hilozoísta tamén se inscriben as obras Orballo de media noite, de Roberto Blanco Torres, Versos a tres cás o neto, de Euxenio Montes e Fírgoas de Luís Acuña.
9. Que -ismos se inclúen na corrente vangardista plena? Explícaos e menciona os autores e obras máis representativos.
Destaca o creacionismo, que é o movemento de vangarda máis rupturista e, polo tanto, máis innovador. Foi iniciado en París polo poeta chileno Vicente Huidobro, e no escenario galego o seu máximo representante é Manuel Antonio, que foi o que máis teorizou sobre os movementos vangardistas, principalmente no “Manifesto máis alá” e en “Prólogo dun libro de poemas que ninguén escribeu”.
10. Que trazos da poesía vangardista de M. Antonio son comúns ao resto das vangardas europeas?
Na súa poesía, exenta dunha actitude de compromiso, introduce moitos tecnicismos e tamén o humor, mediante a ridiculización de elementos, que noutra época tiveron un valor diferente. Ademais, e coincidindo co resto das vangardas, nos seus poemas non hai unha orde cronolóxica (busca un efecto de atemporalidade), nin secuencia narrativa, o que lle permite presentar a realidade desde diferentes puntos de vista, utilizando, funfamentalmente, as imaxes para resaltar os trazos anteriormente citados.
11. En que trazos da súa poesía vangardista, M. Antonio se afasta do resto das vangardas europeas?
Na súa obra hai presenza de unidade temática, concretamente no seu libro De catro a catro, no que o mar é unha constante en todos os poemas. Ademais, os seus versos non están totalmente desprovistos de sentimentalismo e así, en moitos deles, afloran sentimentos como a saudade, o pesimismo ou a soidade, froito da reflexión sobre a natureza humana.
12. Cal é a produción lírica de M Antonio no 1º terzo do século XX?
O seu libro De catro a catro é o único poemario que se coñeceu ata que Domingo García Sabell fixo unha recompilación da súa obra completa, co título de Poesías , que recolle as obras: Con anacos do meu interior, Foulas, Sempre e máis despois (nas que mestura elementos tradicionais, con elementos vangardistas e modernistas), Viladomar (que representa a etapa final da produción de M. Antonio e nela retoma as formas tradicionais) e De catro a catro, que representa a renovación da poesía da poesía galega, mediante a presenza de trazos vangardistas, como a utilización de versos irregulares, espazos en branco, xustaposicións de imaxes,…etc.
13. Que outros poetas, ademais dos mencionados, contribuíron á renovación lírica no 1º terzo do XX?
Outros autores que tamén contribuíron á renovación da nosa lírica, tal é o caso de Federico García Lorca con Seis poemas galegos, Aquilino Iglesia Alvariño con Corazón ao vento, no que mestura saudosismo e hilozoísmo, e o xa mencionado Álvaro Cunqueiro con Mar ao norde e Poemas do si e non, nos que observamos influencias cubistas e surrealistas.
.

CUESTIONARIO LITERATURA. TEMA1

CUESTIONARIO DE LITERATURA. TEMA 1
1. Que factores determinaron a consolidación do nacionalismo galego, no 1º terzo do século XX?.
A aparación das Irmandades da Fala, o Seminario de Estudos Galegos, a Xeración Nós e o Partido Galeguista.
2. Que son as Irmandades da Fala e cal foi o seu labor?
As Irmandades da Fala, foron asociacións culturais (creadas en 1916 polos irmáns Vilar Ponte), que a partir da defensa da lingua desenvolveron todo un ideario reivindicativo político e nacionalista. No campo da cultura deseñaron os primeiros intentos de normalización lingüística, potenciando o uso do galego na escola, con publicacións de carácter pedagóxico, e promovendo aqueles xéneros literarios, pouco cultivados ata o momento, como a novela e o teatro.
3. Que papel desempeñou o Seminario de Estudos Galegos no proceso normalizador?
Seminario de Estudos Galegos é o responsable de que se publicaran importantes traballos científicos na nosa lingua.
4. Como contribuíu o Grupo Nós á consolidación do nacionalismo galego?
Os homes de Nós, que tamén se integraron no Seminario, contribuíron, moi especialmente, á consolidación do nacionalismo, realizando a 1ª definición teórica do mesmo, que aparece recollida no ensaio de Risco Teoría do nacionaliso galego. Ademais, participaron na formación do Partido Galeguista e protagonizaron múltiples accións que contribuíron á elaboración do malogrado Estatuto de Autonomía.
5. Que é o que caracteriza a produción literaria nos primeiros anos do século?
Que serán unha continuidade do século anterior, no sentido de que a lírica segue a ser o xº máis cultivado.
6. Cales son os poetas que marcan esa continuidade co Rexurdimento e en que escolas ou tendencias literarias se inscriben?
Dous serán os poetas que van marcar esa continuidade co Rexurdimento decimonónico: Noriega Varela e Ramón Cabanillas, representantes, respectivamente de dúas escolas poéticas diferentes: a Escola Tradicionalista e a Escola Renovadora.
7. Por que se caracteriza a Escola Tradicionalista e cal é o seu máximo representante?
Porque nela se integran todos aqueles poetas que rexeitan a influencia de modas e literaturas alleas. O seu máximo representante é Noriega Varela.
8. Cal é a produción literaria de Noriega Varela?
Toda a súa obra aparece recollida nun único volume titulado Do ermo, que pasou por varias edicións. A 1ª aparece baixo o título de Montañesas. E as posteriores, que sufriron varias modificacións, aparecen co título Do ermo.
9. Que dúas tendencias se poden apreciar na produción poética de Noriega Varela e cales son os trazos que as caracterizan?
Na súa produción podemos distinguir dúas tendencias: unha poesía constumista e unha apartado de lirismo da natureza. En canto á 1, ª N. Varela segue a liña decimonónica, elaborando composicións que glosan a dura vida dos labregos, centrada arredor da montaña (a ela pertencen a maioría das pezas publicadas na 1ª edición). Mentres que no apartado do lirismo da natureza, quedan incluídos aqueles poemas nos que N. Varela abandona o realismo labrego adoptando un ton culto e refinado e centrándose no intimismo máis puro, arredor da soidade do ermo da montaña.. Tamén trata outros temas que se achegan aos tópicos clásicos latinos como o locus amoenus da montaña, a morte ou o paso do tempo. Ademais, nestas composicións máis líricas, podemos apreciar a influencia dos poetas portugueses, na utilización do soneto e na elección dun vocabulario culto, tirado , moitas veces, do propio portugués.
10. Que outros autores coñeces da Escola Tradicionalista?
Tamén se inclúen na Escola Tradicionalista a Xosé Crecente Vega, autor dunha única obra, A Codeseira, pero de gran influencia na poesía ruralista de posguerra, e a Gonzalo Abrente, autor de Nemancos, e Centileo nas ondas.
11. Por que se caracteriza a Escola Renovadora e cal é o seu máximo representante?
Porque o seus seguidores sen rexeitaren a tradición literaria do Rexurdimento, non renuncian a actualizar os temas e as formas da súa poesía, adoptando modelos foráneos. O seu máximo representante é Ramón Cabanillas.
12. En que tendencias ou apartados adoita agruparse a produción poética de Ramón Cabanillas?
Adoita agruparse en dous apartados: o de poesía lírica e o de poesía narrativa.
13. Cales son as obras máis representativas da poesía lírica de Cabanillas?
Neste apartado inlúense obras como No desterro, Vento mareiro, Da terra asoballada ou a Rosa de cen Follas.
14. Cales son as liñas temáticas que podemos distinguir na poesía lírica de Ramón Cabanillas.
No conxunto da súa poesía lírica distinguiremos tres liñas temáticas: poemas intimistas nos que, por influencia dos poetas románticos , afloran sentimentos como o amor (presente en A Rosa de Cen Follas), ou o sentimento dorido da vida (presente nalgunhas composicións de Vento Mareiro). Noutros casos atoparemos unha poesía combativa ou de reivindicación, moi na liña de Curros, pero sen o seu anticlericarismo, nos que Cabanillas recolle os postulados reivindicativos do agrarismo e das Irmandades. Por último, tamén ten poemas costumistas, nos que se afasta da estética decimonónica (que se limitaba a reproducir tipos e costumes), e que moderniza, introducindo novidades das novas correntes europeas como os mundos exóticos (trazo propio do modernismo) ou o humor, que utiliza na descrición dese mundo rural.
15. Cales son as obras máis representativas da poesía narrativa de Cabanillas?
No apartado de poesía narrativa inclúese Na noite estrelecida, considerado pola crítica como un dos mellores poemas da nosa literatura, que trata o tema da demanda do Santo Graal e o Ciclo Artúrico, estruturado en tres sagas, e situado nun ambiente galego. De carácter narrativo son, tamén, Samos no que describe a vida e historia deste mosteiro, e O bendito San Amaro, considerado como unha especie de biografía poética deste santo.

SÍNTOO PERO ESTIVEN TODA A FIN DE SEMANA SEN CONEXIÓN A INTERNET.

TEMA 8.O teatro galego entre 1936 e 1976: a Xeración dos 50 e o Grupo de Ribadavia.
O resultado da guerra do 36 orixinou, como xa sabemos, un prolongado silencio editorial e literario en Galicia, que inicia a súa recuperación a comezos dos anos 50, e o xénero teatral, neste sentido, non foi unha excepción. Ata este momento os problemas do teatro galego non fixeron máis que incrementarse, pois non era fácil editar obras e moito menos representalas, agás as que escenificaban os Coros Populares, fundamentalmente zarzuelas como Non chores Sabeliña! de Trapero Pardo.
Mais a posta en marcha da editorial Galaxia coa súa revista Grial e coa colección “Illa Nova” significarán un pulo decisivo no proceso de recuperación do teatro galego, xa que facilitará a publicación de pezas de gran valor literario, pero que só excepcionalmente chegaban a ser representadas, polo que se trata dun teatro máis destinado á lectura que á representación. Entre esas obras podemos mencionar O incerto señor don Hamlet, príncipe de Dinamarca, sen dúbida a obra máis importante da produción dramática de Cunqueiro, na que recrea a obra de Shakespeare mesturada co mito clásico de Edipo. A noite vai coma un río, e Palabras de víspera son outras pezas do mesmo autor.
Xunto con Álvaro Cunqueiro convén mencionar a outros autores dramáticos como Blanco Amor e Carballo Calero. O 1º iniciou o seu labor teatral en Bos Aires e continuou, despois, en Galicia, nos anos sesenta, converténdose nunha das principais figuras do teatro independente con obras como Farsa para títeres ou Teatro para a xente. En canto a Carballo Calero, o seu é un teatro que unhas veces se sitúa na tradición galega, mediante a recreación de temas populares como sucede en Farsa das zocas, mentres que noutros casos como en Auto do prisioneiro, bebe das correntes europeas.
Os dramaturgos anteriores, e sobre todo o altísimo nivel das súas obras, serviron de estímulo a unha promoción de autores máis novos como Daniel Cortezón, Mª Xosé Queizán, Bernardino Graña e Xohana Torres, entre outros, que pertencen á chamada “Xeración dos 50”, e constitúen a 1ª xeración de autores posterior á Guerra Civil.
O seu labor creador está condicionado por unha fonda preocupación social, polo que o texto dramático, sen descoidar a súa calidade, convértese no instrumento co que nos ofrecen unha visión crítica da realidade, abordando temas moi heteroxéneos que van desde a recreación histórica ata o drama psicolóxico. Concretamente Daniel Cortezón é partidario dun teatro comprometido que contribúa a evitar a perda da memoria histórica. Nesta liña están as súas obras máis representativas Prisciliano, ou Pedro Madruga. Pola súa banda, Xohana Torres tamén contribuíu a engrosar o repertorio galego con pezas como A outra banda do Iberr e Un hotel de primeira sobre o río, nas que as figuras femininas asumen un papel decisivo na defensa da Terra, e encarnan a vivencia da dor que supón o seu abandono e destrución.
Mª Xosé Queizán con Antígona ou a forza do sangue (situada nun ambiente medieval galego) e Bernardino Graña con Os burros que comen ouro (nunca cabalos serán), son outros autores que integran esta “Xeración do 50”.(nesta peza critica o poder do diñeiro e a vida alienada do ser humano)
A partir do remate da década dos 60 o teatro experimenta un gran desenvolvemento grazas a aparición de grupos como O Facho ou Teatro Popular, que pretendían rescatar o teatro das salas convencionais e comerciais para achegalo ao pobo tanto urbano como rural.
Pero o feito máis relevante no desenvolvemento da nosa dramaturxia foi a Mostra de Teatro de Ribadavia (que se celebrou anualmente entre 1973 e 1980). Trátase dun certame teatral que serviría de plataforma de lanzamento de numerosos autores, que se caracterizan por estar vinculados de forma directa á práctica teatral, e por facer un teatro comprometido coa realidade socio-política do momento, conxugando tendencias da dramaturxia europea coa tradición galega. Entre os dramaturgos que participaron neste certame covén salientar os son coñecidos colectivamente co nome de “Grupo Abrente” no que se inclúen Manuel Lourenzo, Euloxio Ruibal e Roberto Vidal Bolaño..
De todos eles Manuel Lourenzo é o máis prolífero con pezas de carácter clásico como Electra (onde retoma mitos da tradición grega), outras de carácter histórico como Xoana (onde recupera figuras do pasado histórico como Xoana a Tola, ofrecéndonos unha visión anovada dela), e tamén pezas próximas ao teatro experimental, situadas no momento presente, nas que aflora unha dimensión fortemente incoformista e crítica coa sociedade actual. Nesta liña están Veladas indecentes e Insomnes.
Roberto Vidal Bolaño é autor de pezas nas que incorpora personaxes e contidos propios da dramaturxia popular galega como Ledaíñas pola morte do Meco ou Baidadela da morte ditosa, mentres que noutras como Actas escuras, aborda os aspectos máis conflitivos do descubrimento da tumba do Apóstolo Santiago, e tamén ten pezas como Saxo Tenor que pretende ser unha crítica da sociedade do momento.
O terceiro integrante do Grupo Abrente, é Euloxio Ruibal como Zardigot , coa que se dá a coñecer, e unha traxedia experimental na que reflicte a Guerra Civil e á súa incidencia nunha familia galega, ou Azos de esguello , un retrato cruel e despiadado da vida cultural galega.